Ας ξεκινήσουμε να λέμε «ΕΜΕΙΣ»

Περιβάλλον: Την προηγούμενη φορά που συζητήσαμε έκλεισες την συζήτησή μας με την φράση «Αυτή τη φορά πρέπει να κερδίσει ο λαός». Τι εννοούσες με αυτό;

Αρχιτέκτονας: Αυτό που είπα. Να κερδίσει ο λαός. Να κερδίσει την αξιοπρέπειά του, την παιδεία του, την υγεία του, την εργασία του, την ποιότητα της ζωής του, τον πολιτισμό του, την ανθρώπινη υπόστασή του. Κοίταξε ζούμε σε μια ταξική κοινωνία ας μη το ξεχνάμε αυτό. Η κυρίαρχη τάξη που κυβερνούσε και κυβερνά τον τόπο μας, έτρεφε και τρέφει βαθειά περιφρόνηση στον λαό,  το μόνο που την ενδιέφερε και την ενδιαφέρει είναι να εκμεταλλεύεται τον λαό και να διατηρείται στην εξουσία. Γι αυτό φρόντισε από την μεταπολίτευση και μετά  σιγά-σιγά, η έννοια της  αξιοπρέπειας να αλλάξει περιεχόμενο και να γίνει κούφιος καθωσπρεπισμός, η παιδεία να μεταβληθεί σε «συμφεροντολογική βιομηχανία προσοντούχων αγραμμάτων» όπως έλεγε ο Γληνός, προώθησε και διαφήμισε την υγεία που παρέχεται με «φακελάκι» και απαξίωσε την υγεία που προσφέρουν «χωρίς φακελάκι» οι  χιλιάδες νοσοκομειακοί γιατροί και νοσοκόμοι, καλλιέργησε την πεποίθηση ότι η εργασία πρέπει να προσφέρεται χωρίς  συνδικαλιστική κάλυψη γι αυτό και ξεφτίλισε το συνδικαλιστικό κίνημα με τους συνδικαλιστές που προώθησε στα ανώτερα όργανα, το «μπλοκάκι» παροχής υπηρεσιών έγινε συνώνυμο της «ανεξαρτησίας της αποδέσμευσης από παλιές εργασιακές πρακτικές» και όποιος το «είχε» ήταν υπερήφανος και ευτυχισμένος για αυτό, γιατί του έδινε και «image», η «ωριαία αμειβόμενη εργασία» ονομάστηκε «part time» και θεωρήθηκε «σύγχρονη μορφή εργασίας» και έτσι «εκσυγχρονιστήκαμε» όλοι, την ποιότητα της ζωής μας την καθόριζε η τιμή του «εισιτήριου» της «ξαπλώστρας και της ομπρέλας» της «πισίνας» του «γυμναστηρίου» το «play-room» στο υπόγειο της μεζονέτας, το γκαζόν στον κήπο, το «barbeque», και ο πολιτισμός μας εκφράστηκε μέσα από την «Λάμψη» το «Ντάλας» τη «Δυναστεία» το «Τα μυστικά της Εδέμ» και γενικά από ότι μας πρόσφερε η «ιδιωτική ανεξάρτητη» τηλεόραση που φρόντιζε για τον «αποπολιτισμό» μας. Και όσοι έβλεπαν το κατρακύλημα της κοινωνίας και προσπαθούσαν να πουν την αλήθεια στο λαό η κυρίαρχη τάξη εφάρμοζε γι αυτούς τον νόμο του «ελάχιστου κόπου» όπως έλεγε ο Γληνός[i]. «Στην Ελλάδα, καθώς ξέρετε ισχύει περισσότερο από κάθε αλλού ο νόμος του ελάχιστου κόπου. Νόμος σωστός, όταν τον εφαρμόζουν οι άνθρωποι που θέλουν να κάνουν σοβαρή δουλειά και επομένως υποτάζονται στους νόμους του έργου και ζητούν να οικονομήσουν μόνο κάθε σπατάλη δυνάμεων. Νόμος ολέθριος, όταν τον εφαρμόζουν οι οκνηροί στη σκέψη και στη δράση, που θέλουν μόνο εικονικό αποτέλεσμα, ανεξάρτητα από το έργο και για σκοπούς έξω από αυτό. Και τέτοιοι είμαστε ως τώρα οι περισσότεροι Έλληνες. Εφαρμόζοντας τον νόμο αυτό συστηματικά και στη διανοητική μας προσπάθεια, ξοφλάμε συνήθως με κάθε ενόχληση κολλώντας στον αντίπαλό μας μια ετικέτα. Η ετικέτα μας ξελαφρώνει από κάθε υποχρέωση να προσέξουμε τα επιχειρήματά του, να τα συζητήσουμε σοβαρά, να τα αναιρέσουμε. Σχετίζει ο άλλος το εκπαιδευτικό πρόβλημα με το κοινωνικό; Που να κάθεσαι τώρα να αποδείχνεις εσύ το αντίθετο. Κόλλα του μια ετικέτα. Είναι κομμουνιστής, ή είναι πολιτικάντες, δεν είναι επιστήμονας, δεν είναι παιδαγωγός. Έτσι ησύχασες. Ό,τι και να πει αυτός, το λέει «από τη δική του άποψη». Από την άποψη δηλαδή της ετικέτας που του κόλλησες. Και επειδή η ετικέτα αυτή δεν έχει πέραση «εις το πολύ και νοήμον κοινόν» - φυσικά γι αυτό και του την κόλλησες- δεν έχεις καμία υποχρέωση να εξετάσεις τι λέει». Και η λίστα με τις «ετικέτες» εμπλουτίστηκε όσο καμιά άλλη λίστα στη χώρα μας, και φτάσαμε στο σημείο η πολιτική να εκφράζεται μόνο με «ετικέτες», η κοινωνική μας ζωή να καθορίζεται από τις «ετικέτες», και με τον τρόπο αυτό γίναμε όλοι «προϊόντα». Τα πολιτικά κόμματα πουλούν το «πολιτικό τους προϊόν» με τους «πολιτικούς τους διαφημιστές» και ο λαός «νομίζει ότι αγοράζει» αλλά η τιμή του προϊόντος «που αγοράζει»  καθορίζεται από την τιμή που «ο ίδιος σαν «προϊόν» πουλά τον εαυτό του, τα όνειρά του, την αξιοπρέπειά του, την παιδεία του, την υγεία του, την ποιότητα της ζωής του, την ελευθερία του….». Και σήμερα φτάσαμε στο σημείο η τριαδική πολιτική συμμαχία που κυβερνά τον τόπο, να ξεπουλά τον λαό σαν «προϊόν σε τιμή ευκαιρίας» στα σκλαβοπάζαρα των επενδυτών και χρηματοπιστωτών. Αυτό ήθελε να πετύχει στις τελευταίες εκλογές και το πέτυχε, ας μη γελιόμαστε. Πρέπει να δούμε την αλήθεια. Αλλά πως πρέπει να αναζητήσουμε αυτή την αλήθεια. Πριν από λίγες μέρες διάβασα μια συνέντευξη που έδωσε η δημοσιογράφος και συγγραφέας Stefania Limiti η οποία για τα προβλήματα της Ιταλίας είπε σχετικά: «Πρέπει να ανοικοδομήσουμε την ιστορική μας μνήμη να καταλάβουμε πως και γιατί φτάσαμε ως εδώ. Την αλήθεια πρέπει να την καταχτήσουμε, είναι μια εργασία σύνθεσης που πρέπει να γίνει σε όλες τις κατευθύνσεις της ζωής μας (κοινωνικής-πολιτικής-οικονομικής), γιατί η ανοικοδόμηση της πολιτικής μνήμης του παρελθόντος  είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για το μέλλον μας». Νομίζω  ότι το ίδιο πρέπει να κάνουμε και εμείς. Αλλά πρέπει να το κάνουμε με σοβαρότητα, χωρίς προσωπικούς εγωισμούς και προκαταλήψεις. Πρέπει σήμερα να δούμε και να κατανοήσουμε τις αιτίες που δημιούργησαν τα σημερινά προβλήματα, τις πρακτικές και τους τρόπους που χρησιμοποίησαν οι κυβερνήσεις στη χώρα μας για να μην λύνονται τα προβλήματα ή να λύνονται πάντα εις βάρος του λαού, αλλά να δούμε και τις προτάσεις αυτών που αγωνίστηκαν υπέρ του λαού και σήμερα λείπουν από την ιστορία μας, και αυτό που είναι λυπηρό είναι ότι λείπουν από την αριστερή ιστορία μας. Τα «φωτεινά ελεύθερα και ανεξάρτητα αριστερά μυαλά» η αριστερή ιστορία μας τα «παραμέρισε» και με τον τρόπο αυτό δεν βοήθησε τον λαό. Ο λαός έμεινε «χωρίς όραμα για τη ζωή» στέρεψε ο ενθουσιασμός του, η συγκίνησή του, ο πόθος για αγώνα για το γενικό καλό, τα όνειρά του περιορίστηκαν. Το «όραμα για τη ζωή» πηγάζει από το λαό, δεν πηγάζει ούτε από την «καθοδήγηση», ούτε  από την «αριστερή επιστημονική κοινότητα» ούτε από την «αριστερή διανόηση που πάσχει πολλές φορές από αστισμό». Τροφοδότρα δύναμη της πηγής είναι ο λαός, αυτό πρέπει να το καταλάβουν οι σημερινές αριστερές ηγεσίες, να διδαχτούν από την ιστορία που λέει ότι όποτε οι «αριστερές ηγεσίες θεώρησαν ότι αυτές είναι η «πηγή» και ο λαός απλός τροφοδότης οδηγήθηκαν σε ολέθρια λάθη που τα πλήρωσε τελικά ο λαός». Ο λαός στις σημερινές συνθήκες που ζούμε, θέλει απαντήσεις στα δικά του προβλήματα, απαντήσεις που δεν μπορεί να περιορίζονται σε «συνταγές» ας είναι και «αριστερές». Θέλει «ανάλυση κατανοητή, σύνθεση κατανοητή, συμπέρασμα κατανοητό και πρόταση κατανοητή εμπλουτισμένη με όραμα δυνατό και πραγματοποιήσιμο».

Η σημερινή τριαδική πολιτική συμμαχία θα συνεχίσει να πουλά την πολιτική της σαν «προϊόν», αυτό ξέρει μόνο να κάνει και γι αυτό θα αγωνιστεί με νύχια και με δόντια, για να συνεχίσει να κυβερνά τον τόπο. Θα πουλά «θεσούλες σκλαβιάς, συσσίτια ανέργων, συσσίτια φιλανθρωπίας, συσσίτια παιδείας, συσσίτια υγείας, συσσίτια αναξιοπρέπειας, συσσίτια βίας και τρομοκρατίας, συσσίτια ρατσισμού, συσσίτια φασισμού, συσσίτια δουλείας, συσσίτια εξευτελισμού της ανθρώπινης υπόστασης, συσσίτια…….». Παίζει την «θέση εργασίας» της αυτή τη στιγμή και θα μεταχειριστεί όλους τους τρόπους, παλιούς και νέους για να το πετύχει. Ο λαός είναι το «εμπόρευμα προς μεταπώληση» και αν χάσουν το «εμπόρευμα» χάνουν και την «θέση εργασίας».

Σ αυτό το δίλημμα βρίσκεται ο λαός αυτή τη στιγμή, ή θα υποταχτεί και θα αρκεστεί στα «συσσίτια της σκλαβιάς»» ή θα επαναστατήσει και θα παλέψει για «ελευθερία, ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη». Το πρώτο έχει ατομικό περιεχόμενο, εκφράζεται με το «εγώ»,  το δεύτερο έχει συλλογικό περιεχόμενο και εκφράζεται με το «εμείς».

Το «εγώ» δεν το φοβήθηκε ποτέ καμιά πολιτική εξουσία, το «εμείς» όμως το φοβήθηκαν όλες οι πολιτικές εξουσίες.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν να λέμε «ΕΜΕΙΣ».

     

---

[i] Εφημερίδα «Ακρόπολη» 9 Ιουνίου 1929. Από το αρχείο του Κ.Δ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ. Σημείωμα του Κ.Δ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ  « Ο Δ. Γληνός δημοσίεψε στην «Ακρόπολη» 13 άρθρα – κριτική των εκπαιδευτικών Νομοσχεδίων της Κυβέρνησης Βενιζέλου – Υπουργός της Παιδείας  Γόντικας»  

Ξανασκέψου - Αυτή τη φορά πρέπει να κερδίσει ο λαός

Περιβάλλον: Στην προηγούμενη συζήτησή μας μου είπες ότι: «Όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του Κράτους  η βασιλεία ανέθεσε τον σχεδιασμό τότε της πόλης  με το εντυπωσιακό  «το σχέδιον πρέπει να είναι εφάμιλλον της αρχαίας δόξης και  λαμπρότητος της πόλεως ταύτης, και άξιον του αιώνος εις τον οποίον ζώμεν». Και τελικά το σχέδιο έγινε εφάμιλλον της αντιδραστικής πολιτικής σε βάρος του λαού, της αποπροσανατολιστικής πολιτικής προπαγάνδας για να μην ξυπνήσει ο λαός, και η άρχουσα τάξη εξασφάλισε με λαμπρότητα να διατηρηθεί στην εξουσία, παραπλανώντας τον λαό καλλιεργώντας του ψεύτικα παραπλανητικά ιδανικά». Μπορείς να μου το εξηγήσεις; Θέλω δηλαδή να μιλήσουμε για την «Νεοκλασική Πολεοδομία» που εφαρμόστηκε τότε στο σχέδιο της Αθήνας.

 Αρχιτέκτονας : Μιλάμε δηλαδή  για την κοινωνικό-πολιτική-οικονομική ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης η οποία στην Πολεοδομία εκφράζεται με τον όρο «Νεοκλασική Πολεοδομία». Η Πολεοδομία έχει κοινωνικό-πολιτικό-οικονομικό περιεχόμενο. Η δομή της πόλης (πολεοδομία) εκφράζει την κοινωνική-πολιτική-οικονομική ιδεολογία της τάξης που κυβερνά.  Ας ξεκινήσουμε με το τι εννοούμε όταν λέμε «Νεοκλασική Πολεοδομία».

Η «Νεοκλασική πολεοδομία» εκφράζει την κοινωνική-πολιτική-οικονομική ιδεολογία της αστικής τάξης στη δομή της πόλης. Η αστική τάξη οραματίζεται και σχεδιάζει την πόλη που η ίδια σαν κυρίαρχη τάξη θα χρησιμοποιήσει.

Ας δούμε σε συντομία τι μας λέει η σχετική βιβλιογραφία:

«Ο νεοκλασικισμός στην περίοδο 1740-1780 θριαμβεύει σε όλη την Ευρώπη, και γίνεται η κυρίαρχη έκφραση της αρχιτεκτονικής της διευθύνουσας τάξης….. από τα 1805 και μετά  μπαίνει στην υπηρεσία της κυρίαρχης πολιτικής τάξης[1]».

  «Μετά το 1850 ξεκινούν τα μεγάλα έργα μεταμόρφωσης των πόλεων. Παρ’ όλο που οι υπάρχουσες συνθήκες χώρου και οργάνωσης των πόλεων, γίνονται αποδεκτές σαν μια  πραγματικότητα που πρέπει να τακτοποιηθεί με ορθολογικό τρόπο, ο σχεδιασμός των πόλεων περιορίζεται στους χώρους όπου η κυρίαρχη τάξη που έχει την εξουσία στα χέρια της, λειτουργεί και κατοικεί, ενώ οι βιομηχανικές περιοχές και οι περιοχές όπου κατοικεί η εργατική τάξη είτε αυτές βρίσκονται εντός του παλιού ιστορικού κέντρου  είτε στην περιφέρεια, αποκλείονται από τον οργανωμένο σχεδιασμό της πόλης. Στην περίοδο αυτή πραγματοποιούνται οι μεγαλύτερες επεμβάσεις του αιώνα, Βρυξέλλες (1867-1871), Λονδίνο (1848-65),  στο Ring της Βιέννης (1859-1872), η επέκταση της Βαρκελώνης  ( από το 1859 ), της Στουτγάρδης (από το 1866) , του Βερολίνου (από το 1862), της Φλωρεντίας (από το 1862). Οι παραπάνω αναφερόμενες επεμβάσεις, παρ’ όλο που ακολουθούν την ίδια λογική, παρουσιάζονται σαν να έχουν δήθεν ειδικά χαρακτηριστικά, και εμφανίζονται να σχετίζονται, είτε με την μορφή των προϋφιστάμενων τμημάτων της πόλης, είτε με τις κοινωνικό-οικονομικές και πολιτικές συνθήκες, είτε με τη μορφή  και το βαθμό που το φαινόμενο της  εκβιομηχάνισης και η αντίστοιχη μαζική αστικοποίηση προσδιορίζει[2]».

Από τα παραπάνω μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ιδεολογία του νεοκλασικισμού στην πολεοδομία περιορίζεται στην οργάνωση και σχεδίαση του χώρου της πόλης όπου η κυρίαρχη τάξη λειτουργεί και κατοικεί, η σύνδεσή της με τα προβλήματα των κατώτερων τάξεων που λειτουργούν και κατοικούν στην πόλη, φαίνεται ότι  γίνεται για λόγους καθαρά  προπαγανδιστικού πολιτικού αποπροσανατολισμού των τάξεων αυτών.

Ας δούμε πρώτα μερικά ιστορικά στοιχεία. Οι ξένες Δυνάμεις – οι προστάτιδες  –  ιδρύουν στην χώρα μας το 1832  μια απόλυτη μοναρχία με  Βασιλιά  τον Όθωνα. Στο νεοϊδρυμένο βασίλειο παίρνει την εξουσία  στα χέρια της η ντόπια και ξένη φεουδαρχική ολιγαρχία. Η  αστική τάξη εκείνης της εποχής, και ιδιαίτερα το ανώτερο στρώμα της, για να κατοχυρώσει τα συμφέροντά της, συμβιβάζεται με τα ντόπια και ξένα φεουδαρχικά στοιχεία, γίνεται συντηρητική και ανασταλτική στην πρόοδο. Οι ξένες δυνάμεις λειτουργούν σαν αποικιοκρατικές δυνάμεις στην χώρα μας, η δε ντόπια φεουδαρχία και η ανώτερη αστική τάξη με δουλοπρέπεια υποταγμένη στις ξένες δυνάμεις, τις εξυπηρετεί τυφλά προκειμένου να ισχυροποιηθεί στην εξουσία της χώρας. Κάθε προοδευτική φωνή, που στηρίζει την πρόοδο της χώρας και του λαού, συκοφαντείται και διώκεται.

Το «παγκάκι της ανεργίας» και η «αριστερή Πανεπιστημιακή καρέκλα»

 Περιβάλλον: Ήρθα να συζητήσουμε το θέμα  

Αρχιτέκτονας : Ποιο θέμα;

Περιβάλλον: Το θέμα  «Από την «Νεοκλασική Αθήνα» στο «Ξανασκέψου την Αθήνα» διαφορές και ομοιότητες. Κοινωνικό-πολιτική-οικονομική ανάλυση. Άρχουσα τάξη και λαός».

Αρχιτέκτονας : Κοίταξε το θέμα αυτό είναι για φοιτητές. Απευθύνεται σε φοιτητές 4^ου- 5^ου έτους και μπορεί να γίνει μόνο με ομαδική εργασία. Το θέμα είναι μεγάλο, καλύπτει μεγάλη ιστορική περίοδο. Η  εργασία αυτή  απαιτεί οργάνωση, σχέδιο έρευνας, καταμερισμό των εργασιών, συγκέντρωση και ταξινόμηση των στοιχείων, συζήτηση κ.α.  

Η νεολαία έχει  σήμερα τα δικά της προβλήματα και γι αυτά ζητάει λύσεις. Μέσα λοιπόν από αυτή την ερευνητική ομαδική εργασία, θα κατανοήσει τη σημερινή πραγματικότητα, θα διαπιστώσει την εξάρτησή της από τα περασμένα, και θα  δει την προοπτική που διαμορφώνεται για το αύριο. Με τον τρόπο αυτό θα βρει τις αιτίες που δημιούργησαν τα προβλήματα, τις πρακτικές και τους τρόπους που χρησιμοποιήθηκαν για να μην λυθούν τα προβλήματα, τα δικά της και της κοινωνίας. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι μέσω αυτής της εργασίας, θα έχει την επιστημονική ικανότητα στο τέλος να θεμελιώσει και να  διατυπώσει την δική της  άποψη, το δικό της συμπέρασμα, και την δική της πρόταση.

Εγώ μπορώ να σου πω την δική μου άποψη για το θέμα.

Περιβάλλον: Αυτή όμως η άποψη μπορεί να παίξει ρόλο καθοδηγητικό για κάποιους φοιτητές που θέλουν να ασχοληθούν με το θέμα.

 Αρχιτέκτονας : Μη με προσβάλλεις. Ο «καθοδηγητικός ρόλος» είναι ο χειρότερος ρόλος που έχει παίξει ο άνθρωπος σε βάρος του συνανθρώπου του.

 Περιβάλλον: Μα τι μου λες; Οι φοιτητές είναι νέοι.

Αρχιτέκτονας : Και εμείς τι πρέπει να κάνουμε δηλαδή, να τους κάνουμε να σκέφτονται σαν γέροι;

 Περιβάλλον: Όχι, αλλά…

Αρχιτέκτονας : Το αλλά….κάνει την χειρότερη ζημιά.

 Περιβάλλον: Τι θες να πεις;

Αρχιτέκτονας : Με το «αλλά» έχουν κοπεί όλα τα βασικά δικαιώματα του ανθρώπου.

Περιβάλλον: Δεν φοβάσαι ότι σαν νέοι οι φοιτητές μπορεί να καταλήξουνε και σε λάθος συμπέρασμα;

 Αρχιτέκτονας : Όχι. Όταν « το φοιτηταριό βγαίνει  έξω από τη Σχολή, βγαίνει στην πόλη,  ερευνά, αφουγκράζεται την πραγματική κοινωνία, σκύβει στα προβλήματά της, παίρνει εμπειρίες για τη ζωή μέσα στη κοινωνική ζωή,  κάνει την θεωρία πράξη, και από την πράξη διδάσκεται» τότε ξετυλίγει την δημιουργικότητα της νιότης του, ενθουσιάζεται, χαίρεται, ζει έντονα την ανάγκη να προσφέρει για το καλό της  κοινωνίας, γίνεται ο ακούραστος συνοδοιπόρος της και εμψυχωτής του αγώνα του λαού για πρόοδο και ευημερία.

Η νεολαία δεν θέλει να είναι σοφή με  πακέτα σοφίας τυλιγμένα σε χρυσό χαρτί, που να μπορεί να τα αγοράζει σε καλές τιμές. Τα «πακέτα σοφίας» θίγουνε την προσωπικότητά της, συνθλίβουνε την αξιοπρέπειά της, φρενάρουνε την δημιουργικότητα της, και της φράζουνε τον δρόμο της πραγματικής μόρφωσης που αναζητά και θέλει να καταχτήσει με τις δικές της δυνάμεις, με τους δικούς της αγώνες.Η νεολαία έχει το δικό της όραμα για τη ζωή,       

Περιβάλλον: Μα εσύ δεν είσαι νέα. Πως τα λες όλα αυτά;

 Αρχιτέκτονας : Δεν είμαι πια νέα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξα και νέα, και ότι τώρα που δεν είμαι πια νέα, θα πρέπει να συστήνω στην νεολαία να αγοράζει τα «πακέτα σοφίας» που σαν νέα  δεν αγόραζα. Και σε μας τότε πουλούσανε «πακέτα σοφίας», αλλά ευτυχώς τότε τα «πακέτα» ήταν λίγα και οι Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι που τιμούσανε τον κοινωνικό τους ρόλο πολλοί.    

Βραβεία "Ξανασκέψου την Αθήνα" Τα μηνύματα της εξουσίας

Περιβάλλον : Είδες δόθηκαν τα βραβεία για τον διαγωνισμό «Ξανασκέψου την Αθήνα»  με   μεγαλοπρέπεια  στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών,  και ήταν όλοι εκεί.

Αρχιτέκτονας :  Δεν ήταν όλοι. Έλειπε ο λαός.

Περιβάλλον : Μα για τον λαό υπάρχει σχετική έκθεση όπου εκτίθενται όλες οι μελέτες. Μπορεί να πάει να τις δει. Θα εντυπωσιαστεί.

 Αρχιτέκτονας : Κοίτα ο λαός έχει τόσα προβλήματα, για τα οποία περιμένει λύσεις, και αυτοί ασχολούνται με προγράμματα «αναβάθμισης δήθεν της Αθήνας». Οι πόλεις αναβαθμίζονται όταν η ποιότητα ζωής του λαού που ζει στην πόλη είναι αναβαθμισμένη. Η άνοδος της  ποιότητας ζωής των ανθρώπων αναβαθμίζει τις πόλεις. Με υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, αναβάθμιση της πόλης δεν γίνεται. Η πόλη υπάρχει γιατί ζουν άνθρωποι σ’ αυτήν, δεν ζουν οι άνθρωποι επειδή υπάρχει η πόλη. Όταν υποβαθμίζεται καθημερινά η ζωή των ανθρώπων που ζουν στην πόλη, όσο και να την στολίσεις την πόλη, υποβαθμισμένη μένει. Όσο και να στολίσεις έναν τάφο, τάφος μένει.

Περιβάλλον : Τι εννοείς με αυτό το τελευταίο;

Αρχιτέκτονας : Εννοώ ότι όσο και να στολίσεις την πόλη, όσο σ’ αυτήν υπάρχουν άστεγοι, άνεργοι, παιδιά που πηγαίνουν νηστικά στο σχολείο, άνθρωποι που αυτοκτονούν γιατί δεν έχουν να ζήσουν και συνθλίβεται η αξιοπρέπειά τους, άνθρωποι που ψάχνουν τροφή στα σκουπίδια, νέοι χωρίς όνειρα, γέροι χωρίς γηρατειά, πολίτες φοβισμένοι, ………. Υποβαθμισμένη μένει.   

Περιβάλλον : Να σου πω τι είπανε στην εκδήλωση;

Αρχιτέκτονας : Να μου πεις.

 Περιβάλλον: Ότι με το έργο αυτό αναβαθμίζεται το κέντρο της Αθήνας, όπου όλοι οι Αθηναίοι θα μπορούν να απολαύσουν την Αθήνα, να περπατήσουν, να θυμηθούν τα παλιά. Και ο Πρωθυπουργός που παρέστη στην εκδήλωση δήλωσε ότι το έργο «δείχνει ότι υπάρχουν ζωντανές δυνάμεις της κοινωνίας που μέσα στον ζόφο της κρίσης οραματίζονται την Ελλάδα αλλιώς. Οραματίζονται την Αθήνα μας αλλιώς».

 Αρχιτέκτονας : Ποιοι Αθηναίοι; Ποιοι όλοι; Και τι να θυμηθούν; Θέλεις να σου απαντήσω και στο δεύτερο;

Περιβάλλον: Αν θες;

Αρχιτέκτονας : Κοίτα για αυτή την πόλη πάντα η τάξη που κυβερνούσε τον τόπο χρησιμοποιούσε βαρύγδουπα συνθήματα. Όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του Κράτους η  βασιλεία ανέθεσε τον σχεδιασμό τότε της πόλης  με το εντυπωσιακό  «το σχέδιον πρέπει να είναι εφάμιλλον της αρχαίας δόξης και  λαμπρότητος της πόλεως ταύτης, και άξιον του αιώνος εις τον οποίον ζώμεν». Και τελικά το σχέδιο έγινε εφάμιλλον της αντιδραστικής πολιτικής σε βάρος του λαού, της αποπροσανατολιστικής πολιτικής προπαγάνδας για να μην ξυπνήσει ο λαός, και η άρχουσα τάξη εξασφάλισε με λαμπρότητα να διατηρηθεί στην εξουσία, παραπλανώντας τον λαό καλλιεργώντας του ψεύτικα παραπλανητικά ιδανικά. Από τότε έβαλε τις ρίζες και μέχρι σήμερα αυτές εφαρμόζει. Το σύνθημα «ο Ελληνικός λαός θα τα καταφέρει, και άλλες φορές βρέθηκε στην ίδια κατάσταση και τα κατάφερε» το ακούμε και σήμερα, αλλά  στην ουσία θέλει να πει ότι  «Η αντιδραστική άρχουσα τάξη θα τα καταφέρει για άλλη μια φορά να συνεχίσει να κυβερνά εις βάρος του λαού, και άλλη φορά βρέθηκε στην ίδια θέση και τα κατάφερε» τότε πρωτοεμφανίστηκε. Αν διαβάσεις την ιστορία θα καταλάβεις, το σύνθημα το σημερινό. Θέλει να πει «ότι οι ζωντανές δυνάμεις της εξουσίας μέσα στον ζόφο της κρίσης που δημιούργησαν για να συνεχίσουν να κυβερνούν θέλουν την Ελλάδα αλλιώς, μια Ελλάδα  όπου οι ζωντανές δυνάμεις της κοινωνίας θα είναι ζωντανά υποταγμένες στην  εκμετάλλευση και νεκρές στη διεκδίκηση».

Περιβάλλον: Δεν μου απάντησες σε όλο. Είπε: «Οραματίζονται την Αθήνα μας αλλιώς».

 Αρχιτέκτονας: Σωστά το είπε, το «μας» απευθυνόταν στους παριστάμενους στην εκδήλωση. Όλες οι «ζωντανές δυνάμεις της εξουσίας» ήταν παρούσες.

 Περιβάλλον: Θα μου πεις τι «οραματίζονται»;

 Αρχιτέκτονας:  Θα σου πω σύντομα. Θέλουν το κέντρο της Αθήνας, να το μετατρέψουν σε ένα φαντάσου «Μέγαρο Μουσικής» ανοιχτό, όπου οι χορηγοί θα προβάλλονται σε περιωπή  θέση, η άνεση και ο εξοπλισμός του χώρου θα εξασφαλίζει υψηλές προδιαγραφές για  υψηλούς κατοίκους και επισκέπτες, η security θα είναι υψηλού επιπέδου και δεν θα επιτρέπει την είσοδο σε στοιχεία «περιθωριακά» όπως άστεγοι…….., και όπου δεν θα  επιτρέπονται  «συμπεριφορές» που δεν ταιριάζουν με τον χώρο όπως διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες, καταλήψεις, συγκεντρώσεις αγανακτισμένων…… και κάθε Κυριακή φιλάνθρωπες κυρίες συνοδευόμενες από γνωστούς φιλάνθρωπους δημοσιογράφους, πολιτικούς, δεσποτάδες, καλλιτέχνες  …..θα διοργανώνουν φιλανθρωπικές εκδηλώσεις. Και επειδή φιλανθρωπικές εκδηλώσεις χωρίς «κοινό που απλώνει τα χέρια να πάρει ….» δεν έχουν νόημα ούτε μπορούν να προβληθούν στα ΜΜΕ, θα επιτρέπεται  η είσοδος μόνο σε «συμμορφωμένους πολίτες».

Περιβάλλον: Μα τι μου λες;

 Αρχιτέκτονας : Τι να σου πω; Την άποψή μου ζήτησες και σου την είπα, και μάλιστα και σύντομα. Σου είχα πει πριν τις εκλογές όταν μου είπες ότι ο λαός είναι θυμωμένος «ότι η τάξη που κυβερνά τον τόπο θέλει να μετατρέψει τον «θυμό» σε «νέο συμβιβασμό» στις εκλογές». Και ότι αν κερδίσει η «υποταγή θα έρθει μετά τις εκλογές».

Περιβάλλον: Ναι μου το είχες πει.

Αρχιτέκτονας : Τώρα λοιπόν ξεκινά το πρόγραμμα «υποταγής» και όπως κάθε πρόγραμμα έχει θεωρητικό περιεχόμενο και πρακτική εφαρμογή. Αυτή είναι η πρώτη φάση της πρακτικής εφαρμογής.  

Περιβάλλον: Είπανε στην εκδήλωση και κάτι άλλο, ότι : «Σε λίγα χρόνια, και πιο συγκεκριμένα το 2016 το κέντρο της Αθήνας δεν θα έχει καμιά απολύτως σχέση με τη σημερινή εικόνα εγκατάλειψης, ερήμωσης και εξαθλίωσης του κέντρου της πόλης».  

Αρχιτέκτονας : Ναι, θα φύγει θα πάει αλλού. Αυτοί που την δημιουργήσανε θα την στείλουνε τώρα αλλού, γιατί ο χώρος τους χρειάζεται. Αν θυμάσαι όταν ήρθες να συζητήσουμε για το νέο ΓΟΚ σου είχα πει κάποια πράγματα  για το πρόγραμμα «υποβάθμιση-αναβάθμιση». 

Περιβάλλον: Ναι το θυμάμαι. Ήταν ξέρεις και ο εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ  στην εκδήλωση ο οποίος όπως έγραψε  η «Αυγή» χαρακτήρισε την πρόταση ανθρώπινη αρκεί να μη μείνει μακέτα.

Αρχιτέκτονας : Κάποιος καθηγητής που είχα στην Αρχιτεκτονική Σχολή, το μάθημα της Πολεοδομίας έκανε,  έλεγε: «όταν κάποιος σου κάνει ακόμη και μια ανόητη ερώτηση εσύ να απαντήσεις σοβαρά, γιατί την άσχημη εντύπωση θα την κάνει αυτός που σου έκανε την ερώτηση και όχι εσύ, αν δεν ξέρεις όμως το θέμα καλά, καλύτερα να πεις δεν το ξέρω ή να μη μιλήσεις  καθόλου, γιατί αν η απάντησή σου δεν είναι τεκμηριωμένη τότε την άσχημη εντύπωση θα την κάνεις εσύ και ο ανόητος θα εντυπωσιάσει». Αλλά μια που τον θυμήθηκα να σου πω και κάτι άλλο. Όταν γινόταν μελέτες για επεμβάσεις στην πόλη έλεγε: «είναι ώρα να βγει το φοιτηταριό έξω από τη Σχολή, να βγει στην πόλη, να ερευνήσει, να αφουγκραστεί την πραγματική κοινωνία, να σκύψει στα προβλήματά της, να πάρει εμπειρίες για τη ζωή μέσα στη κοινωνική ζωή, να κάνει την θεωρία πράξη, και από την πράξη να διδαχτεί, για να μπορεί σαν επιστήμονας να συμβάλλει δημιουργικά στην πρόοδο του λαού». Φαντάζομαι  και τι θέμα θα μας έδινε σήμερα για την Αθήνα.

 Περιβάλλον: Τι θέμα;

 Αρχιτέκτονας : «Από την «Νεοκλασική Αθήνα» στο «Ξανασκέψου την Αθήνα» διαφορές και ομοιότητες. Κοινωνικό-πολιτική-οικονομική ανάλυση. Άρχουσα τάξη και λαός».

Περιβάλλον: Ενδιαφέρον θέμα. Μπορώ να επιστρέψω να το συζητήσουμε;

Αρχιτέκτονας : Όποτε θέλεις.

"Ξανασκέψου την Αθήνα και ψήφισε για τον λαό της"

Περιβάλλον : Διάβασες για την εκδήλωση που έγινε για την αναζωογόνηση  του κέντρου της Αθήνας. Πολύ ενδιαφέρον τώρα τελευταία για το κέντρο των Αθηνών. Η Κυβέρνηση θέλει λέει να διακόψει την πορεία «απαξίωσης του κέντρου». Ανακοινώθηκε Ευρωπαϊκός διαγωνισμός για την ανάπλαση του κέντρου. Σχέδιο «Ξανασκέψου την Αθήνα». Και ο καθηγητής του ΕΜΠ Παναγιώτης Τουρνικιώτης, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του ΕΜΠ που προετοίμασε τον διαγωνισμό  δήλωσε ότι στόχος «είναι όλοι οι δρόμοι να οδηγούν στο κέντρο μόνο για όσους θέλουν να πάνε σε αυτό». Ο Δήμαρχος Αθηναίων δήλωσε ότι «Αν δεν λύσουμε το πρόβλημα της ασφάλειας στο κέντρο της Αθήνας, οποιαδήποτε προσπάθεια θα είναι υπονομευμένη» προσθέτοντας  ότι «αν δεν λυθεί ταχέως το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης, που επιβαρύνει την κατάσταση και τροφοδοτεί όλα τα εγκληματικά δίκτυα, δεν βλέπω λύση».   

Αρχιτέκτονας: Οι «επενδυτές» πιστεύουν ότι έχουν διαμορφωθεί όλες οι ευνοϊκές συνθήκες που θεωρούσαν απαραίτητες. Η  μείωση μισθών και ημερομισθίων έγινε, η ψήφιση του Νέου ΓΟΚ έγινε, οι τιμές των ακινήτων έχουν πέσει σημαντικά στο κέντρο της Αθήνας, έχουν στην κατοχή τους ένα σημαντικό μέρος των ακινήτων του κέντρου που μπορούν σήμερα να το αυξήσουν με ευκολία, έχουν δημιουργηθεί οι «χώροι υποδοχής» σε περιοχές γύρω από την Αθήνα. Θέλουν να ξεκινήσουν τις «επενδύσεις» και η «άρχουσα τάξη» πήρε «εντολή» και  ξεκίνησε τον προπαγανδιστικό αγώνα για την εκκένωση του κέντρου της Αθήνας. Νομίζω ότι σου εξήγησα στην προηγούμενη συζήτησή μας τον τρόπο με τον οποίο θα προπαγανδίσει η άρχουσα τάξη την απομάκρυνση του λαού από το κέντρο της Αθήνας. Σου είχα πει ότι έχει σήμερα εξασφαλίσει (χρόνια εργάζεται για το σκοπό αυτό) οι κοινωνικές εκρήξεις να έχουν τοπικό χαρακτήρα και όχι ευρύτερο. Αν πρόσεξες χθες έγιναν διαμαρτυρίες στο κέντρο της Αθήνας από κατοίκους της Πεντέλης για τα φωτοβολταϊκά της Εκκλησίας στην Πεντέλη και από κατοίκους της Γλυφάδας για το Ελληνικό. Και οι δύο είχαν τοπικό χαρακτήρα. Οι διαμαρτυρίες αυτές δεν ανησυχούν την άρχουσα τάξη. Και  θα σου εξηγήσω το γιατί. Ας πάρουμε το κέντρο της Αθήνας. Θέλει σήμερα να μετακινήσει τον λαό που ζει ή εργάζεται στην Αθήνα σε περιοχές εκτός κέντρου.

Για να δούμε λίγο πια είναι η υφιστάμενη  κατάσταση στις περιοχές γύρω από την Αθήνα. Στις περιοχές γύρω από την Αθήνα άνθισε τα προηγούμενα χρόνια  η οικοδομική δραστηριότητα. Επρόκειτο όμως για φούσκα κατασκευαστική. Για αρκετά χρόνια οι ιδιοκτήτες ακινήτων εισέπρατταν  υψηλά ενοίκια και όλες σχεδόν οι ιδιοκτησίες απέδιδαν υψηλά εισοδήματα. Εδώ όμως και τρία χρόνια λόγω της  προγραμματισμένης από την άρχουσα τάξη  «οικονομικής κρίσης»  πολλά ακίνητα έχουν μείνει κενά και σε άλλα το ύψος του ενοικίου έχει μειωθεί σημαντικά. Επί πλέον η ιδιοκτησία έχει σήμερα επιβαρυνθεί με φόρους υψηλούς. Οι τιμές των ακινήτων έχουν πέσει σημαντικά. Η ζήτηση είτε για ενοικίαση είτε για αγορά είναι σχεδόν μηδενική. Πολλοί δε ιδιοκτήτες στην απληστία της αυθαίρετης δόμησης που κυριάρχησε τα προηγούμενα χρόνια έχουν στην κατοχή τους σήμερα υπόγεια που τα μετέτρεψαν σε διαμερίσματα, κλειστές θέσεις στάθμευσης στην piloti ή ολόκληρη την piloti  που  μετέτρεψαν είτε σε διαμερίσματα είτε σε καταστήματα, κλπ τα τακτοποίησαν με τον Ν3843/2010 πληρώνουν τα πρόστιμα νόμιζαν ότι θα έχουν εισόδημα από αυτό παρ όλο που είναι υποβαθμισμένα, αλλά μέχρι σήμερα είναι απογοητευμένοι. Πρέπει δε να σου πω  ότι το τμήμα του λαού που συμμετείχε τα προηγούμενα χρόνια στην επιβάρυνση του περιβάλλοντος με την έξαρση της αυθαίρετης δόμησης έχει μια παραπλανημένη ιδιόρρυθμη και συμφεροντολογική άποψη για το περιβάλλον, που εξυπηρετεί την πολιτική της άρχουσας τάξης, γι αυτό εξ άλλου και την καλλιέργησε. Θα σου εξηγήσω παρακάτω ποια είναι αυτή.

ΝΕΟΣ ΓΟΚ : Επενδυτές παρόντες - Λαός απών

Περιβάλλον: Θα ήθελα να συζητήσουμε για τον νέο ΓΟΚ που κατατέθηκε στη Βουλή. Έχω διαβάσει αρκετά πράγματα που γράφτηκαν στις εφημερίδες και στα blogs  και έχω καταλάβει ότι πρόκειται  για ένα τερατούργημα.

Αρχιτέκτονας:  Τερατούργημα για το λαό. Γιατί θα βγουν και κάτι «Επιστήμονες Ειδικοί» στα ΜΜΕ που θα ψάλλουν ύμνους. Θα μιλήσουν για ψηλά κτίρια, για αναβάθμιση του κέντρου των πόλεων, για αύξηση των κοινόχρηστων χώρων, για πράσινη ανάπτυξη, και ότι άλλο μπορείς να φανταστείς. Και ο λαός με την φτώχεια, την δυστυχία, την εξαθλίωση που τον δέρνει, αυτή τη στιγμή δεν ενδιαφέρεται για το θέμα, θα το ακούσει αδιάφορα.

 Περιβάλλον:  Διάβασα την αιτιολογική έκθεση του Νόμου. Χειρότερη δεν έχω διαβάσει. 

Αρχιτέκτονας: Κοίταξε η αιτιολογική έκθεση σήμερα γράφεται γιατί πρέπει να υπάρχει.

 Περιβάλλον: Μα γράφει για επανάχρηση της πολεοδομημένης γης αλλά αυτό που λέει παρακάτω μόνο επανάχρηση δεν είναι. Να σου πω κι άλλα;

Αρχιτέκτονας: Μην κουράζεσαι. Θυμάσαι σε παλαιότερη συζήτησή μας που σου είχα πει ότι τα μεγαλοκατασκευαστικά και μεγαλοϊδιοκτησιακά  συμφέροντα  έχουν τώρα στραφεί σε άλλες «επενδύσεις» όπως «αναβάθμιση υποβαθμισμένων περιοχών, πράσινη ανάπτυξη, κλπ»

Περιβάλλον: Ναι μου το είχες πει στη συζήτηση που κάναμε για την «ημέρα περιβάλλοντος». πέρσι τον Ιούνιο. Μου είχες πει επί λέξει: «οι  πολιτικές επιλογές  δείχνουν ότι στο υπουργείο έχει θρονιαστεί το «περιβάλλον» του κέρδους των μεγαλοϊδιοκτητών και των μεγαλοεργολάβων και αυτό νομοθετεί σύμφωνα με τα συμφέροντά του». Είχες προβλέψει δε ότι για το λόγο αυτό «ετοιμάζουν και ΝΕΟ ΓΟΚ».

Αρχιτέκτονας: Τον ετοίμασαν λοιπόν και τον φέρανε για ψήφιση στη Βουλή. Οι «επενδύσεις» σήμερα πρέπει να έχουν νομοθετική κάλυψη, δεν μπορεί να είναι στον αέρα, πως θα πριμοδοτηθούν, πως θα χρηματοδοτηθούν, πως θα προστατευθούν, χωρίς νομικό πλαίσιο. Το νομικό πλαίσιο  σήμερα πρέπει να κατοχυρώνει  τα δικαιώματα του «επενδυτή», να εξασφαλίζει τα  κέρδη του, να του δίνει μια «εμπλουτισμένη σειρά  επιλογών» στην εφαρμογή της πολεοδομικής πολιτικής. Γι αυτό λοιπόν οι «επενδυτές» μετά από έρευνα αγοράς σ όλη την Ελλάδα, συντάξανε  το «πακέτο επενδύσεων», συντάξανε και τον «Νέο ΓΟΚ» ο οποίος περιλαμβάνει όλα  τα στοιχεία  στήριξης  των «επενδύσεων», τον δώσανε στον Παπακωνσταντίνου και στον Σηφουνάκη να τον φέρουνε στην Βουλή για ψήφιση. 

Περιβάλλον: Μα ο Παπακωνσταντίνου και ο Σηφουνάκης δεν τον φέρανε απλώς για ψήφιση στη Βουλή,  είναι και ένθερμοι υποστηρικτές του Νόμου, ενός Νόμου από τον οποίο λείπει ο λαός, ούτε μια φορά δεν αναφέρεται στο κείμενο της αιτιολογικής έκθεσης.

Αρχιτέκτονας: Όταν στην ζωή σου έχεις φιλοδοξήσει να γίνεις Υπουργός των «επενδυτών» πρέπει να είσαι συνεπής απέναντι στους «επενδυτές», να σέβεσαι το «δόγμα» τους.  Και το «δόγμα των επενδυτών» λέει ότι  «ο λαός πρέπει να προσαρμόζεται  στις ανάγκες του επενδυτή, γιατί αυτό προέχει». Η υποχρέωση να  φροντίσει  την προσαρμογή του λαού  στις ανάγκες του «επενδυτή», δεν ήταν αρμοδιότητα  του Υ.Π.Ε.Κ.Α, ήταν  του Υπουργείου Εργασίας, που την φρόντισε με τον καλύτερο τρόπο. Η λέξη «λαός»  χρησιμοποιείται  όταν εξυπηρετεί κάποιο «επενδυτικό σκοπό». Στην περίπτωση του «Νέου ΓΟΚ» τέτοιος σκοπός δεν υπάρχει, γι αυτό και απαλείφθηκε. 

Δελτίο τύπου του Τ.Ε.Ε. της 17/2/2012 "Οι διπλωματούχοι Μηχανικοί συνεχίζουμε τον αγώνα μας " Σχόλια & Ερωτηματικά

Το ΤΕΕ εξέδωσε ανακοίνωση για κινητοποιήσεις , με σύνθημα «Η αλληλεγγύη και οι κοινοί αγώνες  των υγειών  παραγωγικών δυνάμεων της χώρας θα είναι η απάντηση».

Καλό το σύνθημα, καλές οι πρωτοβουλίες, αλλά έχω κάποια ερωτήματα.

 1. «Συνεχίζουμε, οι Μηχανικοί εννοεί, τον αγώνα με δράσεις και πρωτοβουλίες που προστατεύουν και επιδιώκουν το κράτος δικαίου» .

Το δίκαιο αφορά τους Μηχανικούς , και ο επιστημονικός φορέας τους, το ΤΕΕ,  έχει την υποχρέωση να στηρίξει τα δίκαια αιτήματά τους.

Και εδώ παρουσιάζεται το παράδοξο: οι αμοιβές των Μηχανικών με την «απελευθέρωση» του επαγγέλματος διαμορφώνονται δήθεν «ελεύθερα» αλλά προς τα κάτω. Η ηγεσία του ΤΕΕ δηλώνει ότι αγωνίστηκε ενάντια στην «απελευθέρωση του επαγγέλματος» αλλά δεν τα κατάφερε. Δεκτό. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι πως με ευκολία κατάφερε σε συνεννόηση με το Υπουργείο να ορίσει  «νόμιμη αμοιβή» προς τα πάνω, η οποία είναι εικονική, και βάσει αυτής της εικονικής αμοιβής , ο Μηχανικός, να επιβαρύνεται με επί πλέον εισφορές. Γιατί όλοι γνωρίζουμε, ότι οι εισφορές στο ΤΕΕ  το ΤΣΜΕΔΕ και το ΕΜΠ επιβαρύνουν τον Μηχανικό, σύμφωνα με τον κώδικα αμοιβών των Μηχανικών. Έχουμε την εφαρμογή ενός δικαίου που δημιουργεί ερωτηματικά: ο Μηχανικός να πληρώνεται με μικρότερες αμοιβές αλλά να πληρώνει μεγαλύτερες εισφορές, για να διατηρηθούν σταθερά και να μη θιγούν τα έσοδα του ΤΕΕ του ΤΣΜΕΔΕ και του ΕΜΠ. Αυτό οραματίστηκε να εξασφαλίσει το ΤΕΕ; Τα δικαιώματά του; Συγνώμη αλλά αυτό το δίκαιο μου θυμίζει δίκαιο σκληρής εργοδοσίας.