Επιστροφή στον Γνήσιο Ανθρωπισμό: Το Στεγαστικό Ζήτημα Αλλιώς

Περιβάλλον: Να μιλήσουμε για το θέμα που κυριαρχεί τον τελευταίο καιρό και μιλάει για την «Κρίση της στέγης»;

Αρχιτέκτονας: Πάλι; Έχουμε μιλήσει πολλές φορές. Τι να σου πω παραπάνω;

Περιβάλλον: Να το ξανασυζητήσουμε. Το θέμα έχει πάρει τραγικές διαστάσεις.

Αρχιτέκτονας: Έχει πάρει τραγικές διαστάσεις γιατί είμαστε χρονικά στο τέλος μιας διαδικασίας που ξεκίνησε με αργούς ρυθμούς στο τέλος της δεκαετίας του '70, εντατικοποιήθηκε στο τέλος της δεκαετίας του '80 και σήμερα ολοκληρώνεται. Και συνεχίζουν κάποιοι, πονόψυχοι, να μιλάνε για «κρίση της στέγης» γενικά και αόριστα. Υπάρχει «κρίση στέγης για τα λαϊκά στρώματα» και μεγάλη προσφορά στέγης στα «γεμάτα πορτοφόλια». Η ληστρική κλοπή της λαϊκής στέγης που πραγματοποιήθηκε τα προηγούμενα χρόνια δημιουργεί σήμερα μια μεγάλη προσφορά στέγης στα «γεμάτα πορτοφόλια» και μια κρίση στα «άδεια». Τα «άδεια» είναι άστεγα!!!

Οι πολεοδομικές κατατάξεις και ανακατατάξεις των κοινωνικών στρωμάτων στον χώρο της πόλης δεν πραγματοποιούνται αυθόρμητα· προγραμματίζονται και πραγματοποιούνται με διαδικασίες γνώριμες. Και είναι γνώριμες γιατί η εφαρμογή τους ξεκίνησε από τη γέννηση της βιομηχανικής πόλης. Αλλάζουν οι τρόποι κατάταξης και ανακατάταξης, αλλά ποτέ δεν αλλάζει ο βασικός στόχος. Και αυτός ήταν πάντα η εξυπηρέτηση των συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης στα κράτη της Δυτικής Ευρώπης, όπου επικράτησε το καπιταλιστικό σύστημα με βασικό ιδεολογικό στήριγμα τις αρχές του αστικού ανθρωπισμού.

Το ποσοστό, όμως, επιτυχίας της εξυπηρέτησης των συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης εξαρτιόταν και εξαρτάται από την ποσοτική συμμετοχή και την ποιοτική ιδεολογική αγωνιστικότητα των λαϊκών τάξεων. Όταν ποσοτική και ποιοτική λαϊκή αγωνιστικότητα συνυπάρχουν και συλλειτουργούν ισόποσα, τα πράγματα δυσκολεύουν πολύ, πάρα πολύ, για την κυρίαρχη τάξη. Όταν υπάρχει ποσοτική αλλά μειωμένη ποιοτική λαϊκή αγωνιστικότητα, τα πράγματα γίνονται λίγο πιο εύκολα. Όταν όμως κυριαρχεί η ποσοτική και μειώνεται δραστικά η ποιοτική, η επιτυχία της κυρίαρχης τάξης αγγίζει πάνω από το 80%.

Η κυρίαρχη τάξη το αντιλαμβάνεται αυτό στη δεκαετία του ’70, γιατί διαπιστώνει ότι η λαϊκή αγωνιστικότητα στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης έχει φτάσει σε πολύ υψηλά ποσοστά ποσοτικής συμμετοχής και ισόποσης ποιοτικής ιδεολογικής συνύπαρξης-συλλειτουργίας, και τα θεμέλιά της τρίζουν σοβαρά. Πρέπει λοιπόν να βρει τα μέσα για να την πολεμήσει. Και χρησιμοποιεί το βασικό της ιδεολογικό στήριγμα: τις αρχές του αστικού ανθρωπισμού. Η ίδια περνάει σε πολύ πιο συντηρητικές μορφές του ανθρωπισμού της και καλλιεργεί —ανάλογα με τον βαθμό που έχει η ποσοτική και ποιοτική λαϊκή αγωνιστικότητα σε κάθε χώρα της Ευρώπης— αρχές του αστικού ανθρωπισμού που η ίδια διαμορφώνει. Τις εμπλουτίζει με νέα, στην ουσία αντιανθρωπιστικά στολίδια, που τα καλύπτει με «δήθεν» νέες απαιτήσεις της ζωής.

Η αξία της ζωής γίνεται συνώνυμο με τον αγώνα για επιβίωση και χάνει την ουσία της. Η Παιδεία χάνει τον κοινωνικό της ρόλο από το Νηπιαγωγείο μέχρι και το Πανεπιστήμιο και μετατρέπεται σε χώρο άκρατου ανταγωνισμού. Η μόρφωση γίνεται ατομικό, ειδικευμένο στολίδι και όποιος το κατακτά μπαίνει στην κορυφή της λίστας των πετυχημένων. Πρέπει όμως να σπάσει και τη σύνδεση ανάμεσα στις νέες γενιές που θέλει να δημιουργήσει και στην παλιά. Και αυτό το πετυχαίνει δημιουργώντας την εντύπωση ότι η παλιά γενιά είναι, αν όχι αποτυχημένη, εγκλωβισμένη σε παλιές αξίες χωρίς αποτέλεσμα ευημερίας. Γι' αυτό και η ιστορική κριτική πορεία της ανθρωπότητας διαστρεβλώνεται στην Παιδεία και χάνει τον ουσιαστικό προορισμό της. Έτσι ανατρέφει τις νέες γενιές, μέσω της Παιδείας, με πλήρη άγνοια της επίπονης ιστορικής πραγματικής πορείας του ανθρώπου στον αγώνα της ζωής και της ανθρωπότητας, στερώντας τους ένα βασικό βοηθητικό στοιχείο: την ιστορική κριτική μνήμη. Καλλιεργείται ο μιμητισμός, ο ψευτοαριστοκρατισμός, η περιφρόνηση στη χειρονακτική εργασία, ενώ ο αγοραίος τρόπος συμπεριφοράς βαφτίζεται «δυναμικότητα χαρακτήρα».

Όλα αυτά όμως, για να πραγματοποιηθούν, θέλουν χρόνο. Και η κυρίαρχη τάξη το ξέρει. Ξέρει ότι δεν μπορεί να τα επιβάλει από τη μία μέρα στην άλλη. Γι' αυτό και παίρνει χρόνο και τα δημιουργεί με συγκεκριμένο πρόγραμμα εφαρμογής. Έτσι έχουμε μια περίοδο στη Δυτική Ευρώπη όπου, μέσω μιας επίπλαστης ψευτοευημερίας που δίνεται απλόχερα, νομιμοποιείται το ελεύθερο κυνήγι του πλουτισμού με κάθε μέσο, ηθικό ή ανήθικο. Αυτό θεωρείται πια μια λεπτομέρεια που μόνο οι παλιοί με τις ξεπερασμένες αντιλήψεις κατακρίνουν· οι νέοι πρέπει να τις αγνοήσουν αν θέλουν να ευημερήσουν. Ο συνδικαλισμός απορρίπτεται ως ένα «παλιό φρένο» που μπλοκάρει τη μορφή της νέας εργασίας που προσφέρουν οι σύγχρονες αντιλήψεις. Ο έρωτας και το σεξ διαχωρίζονται με βαρβαρότητα: ο έρωτας υποτιμάται και το σεξ βαναυσοποιείται με ήπιες και άγριες συνταγές, τις οποίες η τηλεόραση και ο κινηματογράφος φροντίζουν να προβάλλουν κατά κόρον.

Με την πτώση του τείχους του Βερολίνου, τα αριστερά και τα κομμουνιστικά κόμματα στην Ευρώπη χάνουν τα ιδεολογικά τους στηρίγματα. Για να επιβιώσουν, ασπάζονται τόσο σε ιδεολογικό περιεχόμενο όσο και σε λειτουργική μορφή τις αρχές του λεγόμενου προοδευτικού αστικού ανθρωπισμού —τον οποίο η κυρίαρχη τάξη είχε ήδη εγκαταλείψει με τυμπανοκρουσίες!!! Δημιουργώντας έναν ιδεολογικό αχταρμά του γνήσιου ανθρωπισμού με τον αστικό, πίστεψαν ότι θα επανέλθουν. Πίστεψαν ότι αν εξακολουθούν να μιλάνε για την αξία της ζωής με όρους απλής επιβίωσης, θα πετύχουν!! Και έτσι χάθηκε το «όραμα». Δεν επεξεργάστηκαν τις αρχές του γνήσιου ανθρωπισμού για να πολεμήσουν τις νέες αντιανθρωπιστικές αξίες, τις οποίες με επιμέλεια προέβαλλε, διαφήμιζε και καθιέρωνε μέρα με τη μέρα, με στοχευμένα μέσα, η κυρίαρχη τάξη.

Η απόκτηση κατοικίας στολίζεται με ψευτοαριστοκρατισμό και μιμητισμό. Η αυθαιρεσία στη δόμηση επιβραβεύεται και η νομιμότητα περιγελιέται. Τα στεγαστικά και τα καταναλωτικά δάνεια, αντάμα, βοηθούν τον καθένα να ανέβει σε μια ποιότητα κατοικίας που δήθεν αναβαθμίζει την κοινωνική του υπόσταση και του δίνει μια θέση «περιωπής» στη νέα κοινωνική βαθμίδα. Οι περιοχές των κέντρων των πόλεων εγκαταλείπονται ως ένα φτωχό παρελθόν που πρέπει να ξεχαστεί και διατίθενται στα κατώτερα οικονομικά στρώματα. Είναι οι λεγόμενοι οικονομικοί μετανάστες, οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως υπόδειγμα φτηνής και ανασφάλιστης εργασίας. Επειδή προέρχονται από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες, όπου η κακομοιριά παρουσιάζεται ως μόνιμος τρόπος ζωής, η κυρίαρχη τάξη διαλαλεί ότι «αυτό που τους δίνουμε σήμερα τους αρκεί»!! Το πασπαλίσαμε και με μια «ελευθερία» που δεν είχαν, ισχυρίζονται!!! Και τελικά, το δωμάτιο της αλλοδαπής οικιακής βοηθού στις μεζονέτες του ψευτοαριστοκρατισμού καταλήγει να είναι πολύ πιο ανθυγιεινό και αποκρουστικό από το διαμέρισμα του θυρωρού στα υπόγεια των πολυκατοικιών της δεκαετίας του ‘60!!

Τριάντα χρόνια χρειάστηκε η κυρίαρχη τάξη για να επιβάλει στα λαϊκά στρώματα τις νέες, εξυπηρετικές για τα συμφέροντά της ανθρωπιστικές αξίες —αντιανθρωπιστικές στην ουσία και στο περιεχόμενο— με υπομονή, επιμονή και μελετημένα παραδείγματα. Τέσσερις γενιές ανέθρεψε!!! Και το 2010 δημιουργεί την κρίση. Ήρθε πια η ώρα να πάρει πίσω όσα «έδωσε».  Οι μισθοί πέφτουν κατακόρυφα, τα δάνεια γίνονται κόκκινα, τα φαινόμενα βίας αυξάνονται ραγδαία και οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας πολλαπλασιάζονται. Οι λαϊκές διαδηλώσεις αυξάνονται σε ανθρώπινη ποσότητα, αλλά λείπει η ιδεολογική ποιότητα. Η κυρίαρχη τάξη το ξέρει αυτό, αφού το πρόγραμμά της πέτυχε υψηλό ποσοστό εφαρμογής στην πράξη,  γι' αυτό και τις πνίγει εύκολα —όχι μόνο με τα μέσα καταστολής, αλλά και με τα ΜΜΕ, με τους φανατικούς υποστηρικτές της, με... με...

Και έρχονται οι «τακτοποιήσεις αυθαιρέτων» με βάθος χρόνου από το 1955 και μετά. Όσοι είτε αγόρασαν είτε κληρονόμησαν ακίνητα στα κέντρα των πόλεων ελέγχονται με προδιαγραφές του σήμερα. Η κατασκευαστική και νομική πραγματικότητα της εποχής παραμερίζεται εντελώς και οι άνθρωποι βρίσκονται με ακίνητα στα χέρια τους που δεν μπορούν να μεταβιβάσουν, επειδή πάσχουν ως μεμονωμένες οριζόντιες ιδιοκτησίες. «Γιατρεύονται», όμως, αν μεταβιβαστεί ολόκληρη η πολυκατοικία σε έναν «επενδυτή». Τα κόκκινα δάνεια καταστρέφουν ζωές, οι «επενδυτές» αποθρασύνονται, αλλά εξυπηρετούνται από τις κυβερνήσεις της χώρας μας με αφάνταστη δουλικότητα. Και η κλοπή της λαϊκής ιδιοκτησίας παίρνει τεράστιες διαστάσεις.

Η κρίση της λαϊκής στέγης σήμερα πλήττει την Ευρώπη. Και την πλήττει γιατί η κλοπή της λαϊκής κατοικίας είναι ο τελευταίος στόχος που είχε χαράξει εξ αρχής η κυρίαρχη τάξη. Και ήταν ο τελευταίος, γιατί πρώτα έπρεπε να αναθρέψει τις νέες γενιές με τα δικά της πρότυπα, να καθιερώσει τις δικές της ανθρωπιστικές αξίες στις ανθρώπινες συμπεριφορές, ώστε να αφομοιωθούν και να λειτουργήσουν σε βάθος χρόνου, παίρνοντας πλέον αξία κανονικότητας. Στο έχω πει και παλαιότερα, το 2015: «Θα τους επιτρέψει δε, και αυτό θα είναι το μεγαλύτερο κέρδος γι' αυτούς, να καθορίζουν τα "όρια" των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του λαού, να καθορίζουν δηλαδή το μέγεθος της "σκλαβοποίησης" του λαού».

Σήμερα υπάρχει ποσοτική λαϊκή αγωνιστικότητα, αλλά η ποιοτική ιδεολογική αγωνιστικότητα λείπει!! Η κυρίαρχη τάξη πέτυχε να λείπει η ποιοτική αγωνιστικότητα από τους λαούς σε ικανοποιητικό ποσοστό για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της. Και αυτό, για να αλλάξει, θέλει χρόνο και αγώνα. Πρόσεξε: υπάρχει, δεν λείπει εντελώς. Τρανό παράδειγμα η « Κοινότητα Κατειλημμένων  Προσφυγικών».  Αλλά για να αυξηθεί και να ριζώσει βαθιά, πρέπει να εμπλουτιστεί η ιδεολογική της ποιότητα με τις αρχές του γνήσιου ανθρωπισμού. Πρέπει να επιστρέψει το «ΟΡΑΜΑ!!»

Περιβάλλον: Θα μου δώσεις βιβλιογραφία για τις αρχές του γνήσιου ανθρωπισμού;

Αρχιτέκτονας: Βιβλιογραφία δεν μπορώ να σου δώσω, γιατί εγώ έχω διαβάσει ιταλική βιβλιογραφία· εκεί σπούδασα και εκεί τον γνώρισα. Μπορώ όμως να σου προτείνω να διαβάσεις στο ψηφιακό αρχείο του παιδαγωγού Κώστα Δ. Σωτηρίου τα άρθρα του με θέμα τον «ανθρωπισμό». Είναι σε ψηφιακή μορφή, ευκολοδιάβαστα, γιατί η γλώσσα του είναι απλή και κατανοητή, και περιέχουν τις βασικές αξίες του αστικού και του γνήσιου ανθρωπισμού. Είναι 6 άρθρα συνολικά. Πιστεύω ότι θα σε βοηθήσουν. Και το λέω γιατί  ο αστικός και ο γνήσιος ανθρωπισμός τα ίδια «γνωρίσματα» έχουν. Στο περιεχόμενο διαφέρουν ριζικά. Αυτό εκμεταλλεύεται η κυρίαρχη τάξη και παραπλανάει !! Διάβασέ τα και μου λες.